Khi nhu cầu chăm sóc và nâng cao chất lượng sống cho người cao tuổi ngày càng được quan tâm, mô hình viện dưỡng lão cũng đang thay đổi theo hướng chuyên nghiệp, tiện nghi và gần gũi hơn. Tại TP.HCM, bài toán thiết kế viện dưỡng lão còn đòi hỏi chủ đầu tư cân đối giữa quỹ đất, quy mô phục vụ, công năng, khả năng tiếp cận, cảnh quan và phương án vận hành lâu dài.
Khác với nhà ở hay công trình lưu trú thông thường, viện dưỡng lão phục vụ nhóm người có những nhu cầu đặc thù về di chuyển, sinh hoạt và chăm sóc. Vì vậy, việc chuẩn bị kỹ ngay từ trước khi thiết kế có thể giúp dự án hạn chế phải điều chỉnh nhiều khi bước sang giai đoạn triển khai.
Vậy khi chuẩn bị thiết kế và xây dựng viện dưỡng lão tại TP.HCM, chủ đầu tư nên bắt đầu từ đâu?
Chủ Đầu tư Chuẩn Bị Từ Đâu để thiết kế và xây dựng viện dưỡng lão tại TP.HCM
1. Xác Định Rõ Mô Hình Viện Dưỡng Lão Muốn Đầu Tư
Trước khi bắt đầu thiết kế, chủ đầu tư cần xác định công trình sẽ phục vụ nhóm khách hàng nào và hoạt động theo mô hình ra sao.
Có dự án hướng đến người cao tuổi còn khả năng sinh hoạt tương đối độc lập. Có dự án tập trung vào chăm sóc dài hạn. Một số mô hình lại kết hợp lưu trú, chăm sóc, sinh hoạt cộng đồng và các dịch vụ hỗ trợ khác.
Mỗi định hướng sẽ dẫn đến cách tổ chức không gian khác nhau.
Đây là lý do không nên bắt đầu dự án bằng câu hỏi “xây được bao nhiêu phòng?”, mà nên bắt đầu bằng câu hỏi “công trình sẽ phục vụ ai và vận hành như thế nào?”
Khi mô hình hoạt động được xác định rõ, kiến trúc sư mới có cơ sở để nghiên cứu quy mô và công năng phù hợp.
2. Khảo Sát Khu Đất Và Khả Năng Phát Triển Dự Án
Quỹ đất tại TP.HCM có sự khác biệt lớn về diện tích, hình dạng, khả năng tiếp cận và điều kiện xây dựng.
Vì vậy, trước khi lên phương án kiến trúc, khu đất cần được khảo sát và đánh giá tổng thể.
Không chỉ diện tích đất, đội ngũ thiết kế còn cần xem xét khả năng tiếp cận giao thông, hiện trạng xung quanh, hướng nắng, hướng gió, khoảng xanh, khả năng tổ chức lối ra vào và các điều kiện liên quan đến quy hoạch – xây dựng.
Với mô hình cơ sở trợ giúp xã hội, vị trí và điều kiện cơ sở vật chất cũng là những nội dung cần được đối chiếu với quy định áp dụng cho dự án cụ thể.
Do đó, một khu đất lớn chưa chắc đã đồng nghĩa với phương án tốt. Quan trọng là khả năng khai thác khu đất có phù hợp với mô hình viện dưỡng lão dự kiến hay không.
3. Xác Định Quy Mô Và Số Lượng Người Sử Dụng
Sau khi đánh giá khu đất, chủ đầu tư cần dự kiến quy mô phục vụ của công trình.
Đây là dữ liệu quan trọng để tính toán số lượng phòng ở, khu sinh hoạt, khu ăn uống, khu chăm sóc, khu hành chính, giao thông nội bộ và các không gian phụ trợ.
Quy mô cũng ảnh hưởng trực tiếp đến:
diện tích xây dựng → tổng diện tích sàn → hệ thống kỹ thuật → nhân sự vận hành → tổng mức đầu tư.
Vì vậy, thay vì cố gắng bố trí số lượng phòng tối đa, phương án nên tìm được sự cân bằng giữa hiệu quả đầu tư và chất lượng không gian sống.
4. Xây Dựng Danh Mục Công Năng Ngay Từ Đầu
Một viện dưỡng lão không chỉ gồm phòng ngủ và hành lang.
Tùy mô hình dự án, phương án có thể cần nghiên cứu nhiều nhóm không gian như khu lưu trú, sinh hoạt chung, ăn uống, chăm sóc, hành chính, dịch vụ, cảnh quan và các khu vực phục vụ vận hành.
Điểm quan trọng là các khu vực này phải được liên kết thành một hệ thống hợp lý.
Ví dụ, khoảng cách từ phòng ở đến khu sinh hoạt hằng ngày không nên gây bất tiện; các tuyến phục vụ vận hành cần được nghiên cứu để hạn chế ảnh hưởng đến không gian nghỉ ngơi; cảnh quan nên được đặt tại những vị trí cư dân dễ tiếp cận thay vì chỉ dùng để trang trí mặt tiền.
Công năng càng được nghiên cứu kỹ ở bước đầu, việc triển khai thiết kế chi tiết càng thuận lợi.
5. Ưu Tiên Khả Năng Tiếp Cận Của Người Cao Tuổi
Đây là một trong những khác biệt quan trọng giữa viện dưỡng lão và nhiều loại hình công trình thông thường.
Người cao tuổi có thể gặp khó khăn trong việc đi lại, giữ thăng bằng, nghe hoặc nhìn. Vì vậy, kiến trúc cần giảm bớt những trở ngại không cần thiết trong quá trình sử dụng.
Các vấn đề như đường tiếp cận, cửa, thang máy, không gian công cộng, thoát nạn, biển báo và dấu hiệu cảnh báo đều cần được nghiên cứu trong thiết kế. QCVN 10:2024/BXD hiện quy định các yêu cầu kỹ thuật về xây dựng công trình bảo đảm tiếp cận sử dụng và có hiệu lực từ ngày 01/02/2025. Quy chuẩn cũng xác định người cao tuổi bị suy giảm chức năng cơ thể thuộc nhóm người gặp khó khăn khi tiếp cận.
Đây là lý do những yêu cầu về tiếp cận nên được đưa vào phương án ngay từ đầu thay vì hoàn thiện công trình rồi mới tìm cách bổ sung.
6. Đặc Biệt Chú Ý Phòng Ở Và Phòng Vệ Sinh
Nếu phòng ở tạo nên chất lượng sống thì phòng vệ sinh lại là khu vực cần được nghiên cứu kỹ về khả năng sử dụng và an toàn.
Phòng ngủ nên tạo cảm giác gần gũi, có điều kiện tiếp nhận ánh sáng tự nhiên và được bố trí nội thất phù hợp với việc di chuyển.
Tùy mô hình vận hành, dự án có thể phát triển phòng đơn, phòng đôi hoặc nhiều loại phòng khác nhau.
Riêng phòng vệ sinh cần tính toán không gian thao tác, khả năng tiếp cận, bề mặt sàn, thiết bị hỗ trợ và cách bố trí thiết bị phù hợp.
Một chi tiết nhỏ chưa hợp lý ở đây có thể gây bất tiện mỗi ngày cho người sử dụng.
7. Đừng Bỏ Quên Sân Vườn Và Không Gian Sinh Hoạt Cộng Đồng
Đối với viện dưỡng lão, sân vườn không nên chỉ là phần diện tích còn lại sau khi bố trí công trình.
Nếu điều kiện khu đất cho phép, cảnh quan nên được đưa vào quy hoạch ngay từ đầu.
Một khoảng sân có bóng mát, đường dạo dễ tiếp cận, ghế nghỉ hay khu sinh hoạt ngoài trời đều có thể trở thành một phần của đời sống hằng ngày.
Bên trong công trình cũng nên nghiên cứu những không gian kết nối như phòng sinh hoạt chung, khu đọc sách, khu ăn uống, phòng đa năng hoặc các góc trò chuyện nhỏ.
Định hướng là tạo nên một nơi có thể sống, nghỉ ngơi và kết nối, thay vì một công trình chỉ cung cấp chỗ ở.
8. Dự Trù Ngân Sách Trước Khi Phát Triển Thiết Kế Quá Sâu
Một lỗi thường gặp là chủ đầu tư chọn phương án rất lớn hoặc nhiều tiện ích trước, sau đó mới tính tổng ngân sách.
Điều này dễ dẫn đến việc phải cắt giảm hoặc thay đổi thiết kế khi triển khai.
Tốt hơn hết, ngân sách dự kiến nên được trao đổi từ giai đoạn đầu.
Đơn vị thiết kế có thể dựa trên quỹ đất + quy mô + nhu cầu công năng + mức đầu tư dự kiến để định hướng phương án phù hợp.
Không nhất thiết phải xác định chính xác từng khoản ngay từ đầu, nhưng cần có một khung ngân sách để tránh thiết kế vượt quá khả năng đầu tư thực tế.
Quy Trình Thiết Kế Viện Dưỡng Lão Tại Tp.hcm
Một dự án có thể trải qua nhiều bước tùy quy mô và phạm vi công việc, nhưng về tổng thể có thể hình dung theo trình tự:
Tiếp nhận nhu cầu → khảo sát và nghiên cứu khu đất → xác định mô hình & quy mô → xây dựng nhiệm vụ thiết kế → quy hoạch tổng mặt bằng → thiết kế phương án kiến trúc & công năng → phát triển hồ sơ các bộ môn → dự toán/chuẩn bị thi công → triển khai xây dựng → kiểm soát chất lượng và hoàn thiện.
Song song với thiết kế, chủ đầu tư và các đơn vị chuyên môn cần rà soát những thủ tục, quy chuẩn, tiêu chuẩn và yêu cầu pháp lý áp dụng cho chính dự án đó, bao gồm các nội dung liên quan đến quy hoạch, xây dựng, tiếp cận sử dụng, an toàn cháy và điều kiện hoạt động của mô hình dự kiến. QCVN 10:2024/BXD cũng viện dẫn các quy chuẩn liên quan đến quy hoạch xây dựng, phân cấp công trình và an toàn cháy.
Chủ Đầu Tư Cần Chuẩn Bị Gì Trước Khi Gặp Đơn Vị Thiết Kế?
Để buổi tư vấn đầu tiên hiệu quả hơn, chủ đầu tư nên chuẩn bị một số thông tin cơ bản:
- Vị trí và diện tích khu đất.
- Hồ sơ hoặc thông tin pháp lý hiện có của khu đất.
- Quy mô người cao tuổi dự kiến phục vụ.
- Mô hình chăm sóc và vận hành mong muốn.
- Những khu chức năng dự kiến cần có.
- Mức đầu tư hoặc khoảng ngân sách dự kiến.
- Phong cách, chất lượng không gian mong muốn.
- Thời gian dự kiến triển khai dự án.
Không cần phải có sẵn một kế hoạch hoàn chỉnh. Nhưng càng xác định rõ những thông tin nền tảng này, quá trình nghiên cứu phương án càng sát với nhu cầu đầu tư.
Một viện dưỡng lão tốt không được quyết định chỉ bởi mặt tiền đẹp. Phía sau đó là cách quy hoạch khu đất, tổ chức công năng, khả năng tiếp cận, chất lượng phòng ở, cảnh quan, hệ thống kỹ thuật và cách toàn bộ công trình phục vụ hoạt động hằng ngày.
Đặc biệt với một dự án đầu tư dài hạn, việc thiết kế đúng ngay từ đầu sẽ tạo nền tảng tốt hơn cho quá trình thi công và vận hành sau này.
King House – Tư vấn, thiết kế và thi công viện dưỡng lão tại TP.HCM
King House cung cấp giải pháp tư vấn, thiết kế và thi công công trình viện dưỡng lão, từ nghiên cứu khu đất, quy hoạch không gian, kiến trúc, công năng đến triển khai xây dựng. Thay vì áp dụng một mẫu viện dưỡng lão cho mọi khu đất, phương án cần được nghiên cứu dựa trên điều kiện thực tế, quy mô phục vụ, mô hình vận hành và định hướng đầu tư của từng dự án.
Nếu bạn đang có quỹ đất hoặc kế hoạch đầu tư viện dưỡng lão tại TP.HCM, hãy liên hệ King House ngay từ giai đoạn đầu để cùng nghiên cứu phương án phù hợp trước khi triển khai thiết kế và xây dựng.
